Menu

ANNA3 restaureert het barokorgel in de Sint-Anna-ten-Drieënkerk van Antwerpen

Lege kerk met orgel

De organisatie

ANNA3 is de vzw die je laat luisteren, kijken, ontdekken en genieten van culturele evenementen in de Sint-Anna-ten-Drieënkerk te Antwerpen-Linkeroever. Naast tentoonstellingen worden er ook heel wat concerten georganiseerd in de kerk, het begon zelfs allemaal met orgelconcerten.

Het erfgoed

In het perfect klinkende, moderne kerkgebouw staat een prachtig barokorgel dat er perfect tot zijn recht komt. Het muziekinstrument werd in 1973 gebouwd door orgelbouwer Aerts & Castrel uit Duffel. In 1974 werd het ingespeeld en in gebruik genomen. Het orgel is voorin de kerk tegen de muur op de begane grond geplaatst. Het Aerts & Castrel orgel heeft 19 registers en 1120 pijpen.

Opvallend aan een van de orgelkasten zijn de 7 glas-lood-medaillons die nog afkomstig zijn uit het oude kerkgebouw. Oorspronkelijk waren het er 10 die verwerkt waren in een roosvenster met een voorstelling van musicerende engelen, gewijd aan de Heilige Cecilia.

Volle kerk met orgel

Het project

Het orgel werd in 1973 gebouwd door orgelbouwer Aerts & Castrel uit Duffel. In 1974 werd het ingespeeld en in gebruik genomen. Het orgel heeft 19 registers en 1120 pijpen. Het orgel is opgebouwd uit twee torens: rechts de klavieren en het pijpwerk van het hoofd- en echowerk, links het pijpwerk van het pedaal, de ventilator en de magazijnbalgen. Na 50 jaar dienst had het orgel veel stof en vuil verzameld, vooral in het pijpwerk. Ook de mechaniek: klavieren, registertrekkers en sleepladen vertoonden problemen, vooral door sleet. Er werd beslist om een aantal restauratie- en herstelwerken gefaseerd uit te voeren.

In een eerste fase werd geïnvesteerd in een grondige reiniging van het orgel door een gespecialiseerd orgelbouwer. In de rechtertoren werd stof en vuil verwijderd. Hierbij werd het volledige pijpwerk gedemonteerd en gereinigd, ook de windladen (waar de pijpen op staan) werden grondig gereinigd, alsook de overige onderdelen. Tevens worden de pijpen gecontroleerd op gebreken/beschadigingen en hersteld waar nodig. Nadien werden de pijpen terug in het orgel geïnstalleerd, de intonatie nagekeken en gestemd.

Buiten het hoofdwerk (groot-orgel) was er ook een echowerk gebouwd. Dit was volledig ingekapseld in een zwelkast onder het pijpwerk van het groot-orgel. De orgelpijpen ervan waren bijna volledig afgesloten, waardoor het geluid belemmerd werd en er een slechte balans was tussen het groot-orgel en echowerk. Besloten werd om de gehele kast te verwijderen en er werden extra klankgaten gemaakt in de orgelkast. Dit resulteert al in een merkelijk verbeterde klankkwaliteit en zo werd het een echt orgel-positief.

Ook de linkertoren (pedaal) kreeg een grondige reiniging. Gezien de grootte van deze orgelpijpen, was het opgebouwde stof navenant. Er was meer werk en poetsen nodig dan bij de rechterkant. Ook hierbij kwamen mankementen, sleet, corrosie en metaalmoeheid tevoorschijn, vooral bij de “tongwerken”: de bazuin- en trompetregisters. Daarom werd besloten om die “tongen” bij deze gelegenheid allemaal te vervangen. In de praktijk wil dit zeggen dat er voor elke pijp/noot, uit een strook messing, telkens een reepje metaal op maat gesneden wordt, bewerkt voor de buigzaamheid, getest, geïntoneerd en gestemd. Tijdens deze werken werd er ook een relatief groot lek vastgesteld aan de magazijnbalg van het pedaal. Dit werd met schapenleer hersteld.

Sint Anna 3

Plannen voor 2021 en verder

Het orgel heeft slechts twee tongwerken: een trompetregister in het groot-orgel en een bazuinregister in het pedaal. De overige registers van het groot-orgel en het orgel-positief zijn teveel dezelfde klanken en limiteren de uitvoering van bepaalde composities.

Aan het orgel-positief wordt opnieuw een kromhoorn 8’ register en een violon 4’ register toegevoegd met behoud van het huidige pijpwerk. Dit zal de mogelijkheden en de klankvariatie ten goede komen.

De huidige tremulant (orgel-positief) is buiten gebruik door een ongelukkige constructie en zal in de toekomst ook opnieuw in gebruik genomen kunnen worden.

​​​​​​Wil jij ervoor zorgen dat het ANNA3 orgel weer kan spelen zoals voordien? Steun dan dit erfgoedproject met een gift. Jouw gift is fiscaal aftrekbaar vanaf € 40 per jaar. Je ontvangt van ons een officieel attest waarmee je via je belastingen 45% van je gift recupereert. 

Praktisch