Menu

De abdijmolen van Herkenrode kan weer malen, ontmoet de vrijwilligers die dat mogelijk maakten

“Een geëngageerde groep kan wonderen verrichten”

Een herder leidt zijn schapen naar de vochtige graslanden achter abdijsite Herkenrode. Dankzij de financiële inspanningen van Herita en vele partners groeide de voormalige vrouwenabdij uit tot een indrukwekkende pleisterplek aan de rand van Hasselt. De laatste in een lange reeks renovaties is de abdijmolen van Herkenrode op een zijarm van de Demer. De vrijwilligers van Molenzorg Zuid-Limburg werkten zich de afgelopen vier jaar uit de naad om de watermolen maalvaardig te maken. 

Marc Willems, vrijwilligers abdijmolen Herkenrode

Molenzorg Zuid-Limburg is met de restauratie van de abdijmolen niet aan zijn proefstuk toe. “Wij beheren een vijftigtal molens, vooral watermolens, waarvan we de helft weer maalvaardig hebben gemaakt”, zegt Marc Willems (75). De meeste leden van de vereniging zijn zestigers. Elke dinsdag komt de groep bijeen op de Herkenrodesite. Tot voor kort werd hier getimmerd, gehamerd en geboord dat het lieve lust was.

De abdijmolen was de voornaamste van vier watermolens van Herkenrode. De cisterciënzerinnen woonden hier 600 jaar lang. Rond de 16e -eeuwse molen ontstond een ambachtelijke zone waar bakkers, huidevetters, vissers en vele anderen voorraden maakten voor de abdij. De molen deed dienst als graan- en zaagmolen.

Na het gedwongen vertrek van de religieuzen tijdens de Franse Revolutie bleef de molen zijn rondjes draaien. De graanmolen was onder meer actief voor de jeneverstokerij. De zaagmolen werd vervangen door een volmolen om de wol te bewerken. In de voormalige abdij was toen een textielfabriek gehuisvest.

Vervallen abdijmolen

Dak ingestort

In 1972 stopte de molenaar er helemaal mee en trad het verval in. Een deel van de molen stortte in, een hoek van het gebouw spoelde weg en in 1999 kwam het dak naar beneden. De Stichting Vlaams Erfgoed vzw, nu Herita vzw, gaf opdracht tot de restauratie. Het gebouw werd vanaf 2005 vakkundig gerestaureerd. In 2016 begonnen de vrijwilligers van Molenzorg Zuid-Limburg aan hun monnikenwerk. Het rad werd heropgebouwd, het binnenwerk werd bijna volledig vernieuwd. Er werden nieuwe sluisdeuren geplaatst en het water werd weer omgeleid naar de molen. Nu kunnen de molenstenen weer doen waar ze voor bestemd zijn.

Een twaalftal leden van Molenzorg Zuid-Limburg zit rond de koffietafel naast het raderwerk. De geur van twee kruidige cakes vult de ruimte. “Het werk van onze vrouwen”, klinkt het.

“Waarom wij dit doen? We willen het erfgoed laten zien. We willen bezoekers het vernuft van de molens tonen. Dat is onze drijfveer”, zegt voorzitter Jos Van Nuffel (64) wiens grootvader molenaar was in Pamel in Vlaams-Brabant. Terwijl we praten, kloppen regelmatig nieuwsgierige bezoekers aan die een kijkje komen nemen.

Jos Van Nuffel
Jos Van Nuffel
Voorzitter Molenzorg Zuid-Limburg

“We willen bezoekers het vernuft van de molens tonen.”

Abdijmolen Herkenrode

"Een molen is zoals meccano"

“De kracht van onze vereniging zit hem in de verschillende vaardigheden die wij combineren”, zegt Carlo De Vocht (66). “Dat moet ook, want een molen heropbouwen is eigenlijk een soort meccano. Elk stukje moet weer op het volgende passen. Veel van onze mensen waren vroeger actief in de machinebouw.”

Gaspar Haldermans (76) hielp mee aan elk aspect van de wederopbouw. “De schoepen van het rad werden op maat aangeleverd door een beschutte werkplaats. Het was een heel werk om het rad op zijn plaats te krijgen. Een mooi moment was toen één van de zusters kannunikessen van het Heilig Graf een kijkje kwam nemen. We staken haar een boor in de handen waar ze meteen mee aan de slag ging.”

Marc pikt in. “Het volledige binnenwerk werd bijna hoofdzakelijk met recuperatiemateriaal uitgevoerd. In de molenbouw gaat niets verloren.”

Jos Van Nuffel

Voorzitter Van Nuffel is vol lof over ‘zijn’ bende. “Het zijn mannen die geen problemen kennen. Voor hen is ‘een probleem’ een uitdaging. Een geëngageerde groep kan wonderen verrichten. Dat kan je hier in de abdijmolen zelf zien.” Alsof iemand een teken heeft gegeven, veert de helft van de groep recht. “We gaan malen!”, roept iemand fier. De maalsluis wordt open gezet en het waterrad zet zich in beweging. Vandaag wordt gerst gemalen. In een mum van tijd worden twee zakken meel, bestemd voor veevoeder, opgevangen.

Hoe lang gaan die molenstenen mee, vragen we aan niemand in het bijzonder. “Ongeveer om de 50 ton meel moet je de stenen opnieuw scherpen”, zegt Gaspar. “Laat ons zeggen dat wij het niet meer gaan meemaken”, gekscheert hij. Ook dat typeert de groep. Tijdens het werk worden veel grappen gemaakt, vooral over hun leeftijd.

Opvallend, niet alle leden komen uit Zuid-Limburg. Er zijn ook leden uit Antwerpen, zoals voorzitter Jos die van Mortsel is. Hij beheert in naam van de vereniging de watermolen van Alken. Elk lid heeft één of meerdere molens onder zijn hoede. “Een molen moet minstens om de veertien dagen malen”, doceert Carlo. “Rust roest, anders moeten we opnieuw beginnen met het restauratiewerk. Een molen die stil staat, trekt ook ongedierte aan. Dankzij de trillingen van de molen blijven de dieren weg.”

Daan Christoffels abdijmolen Herkenrode

De benjamin van de groep

Daan Christoffels (19) is het jongste lid van Molenzorg Zuid-Limburg. De andere leden kunnen allemaal zijn grootvader zijn. Naar eigen zeggen heeft hij een slag van de molen gekregen, want hij is absoluut gek op molens. Beroepshalve werkt de jongeman uit Genk als operator bij Molens Geyskens in Beringen. Het meel hangt nog aan zijn werkplunje.

“Als vierjarige bezocht ik samen met mijn grootvader een watermolen in Genk. Sindsdien laten molens mij niet meer los. Ik vind het fantastisch om met die eeuwenoude technieken echt producten te maken. Zo malen wij in de voedselveilige en bio gecertificeerde Dorpsmolen van Stevoort voor onder meer distillerie ’t Stookkot en microbrouwerij Jessenhofke.”

“Hier in de abdijmolen hielp ik mee aan de houten tanden voor het tandwiel, aan de sluis en aan de afstelling van de molen. Een heel werk, maar één met heel veel voldoening. Het gaf een fantastisch gevoel toen het rad de eerste keer zijn werk deed. De tanden liepen gesmeerd in elkaar.” En die oude knarren? “Van dat leeftijdsverschil merk ik weinig. We vormen een hechte, toffe groep. Ik leer veel bij van hen en ben daar dankbaar voor.”

Bewonder de molen in werking

Leden van Open Monumenten kunnen op de abdijsite Herkenrode hun bon inruilen voor 1 x gratis toegang tot het belevingscentrum en getrouwheidspunten sparen. Je kan je punten hier ook omruilen tegen leuke voordelen.