Menu

De Basiliek van Oostakker staat aan de vooravond van een grondige renovatie

Basiliek oostakker

De zondag na de miraculeuze genezing van Pieter De Rudder kwam 20.000 man afgezakt naar de Lourdesgrot in Oostakker. De bisschop ging de mis voor. Reden genoeg voor markiezin de Courtebourne – de Nédonchel om een kerk naast de grot te laten bouwen. De eerstesteenlegging volgde amper zeven weken (!) na het mirakel. We zijn 145 jaar later. Er ligt een masterplan klaar om de basiliek, een schoolvoorbeeld van de neogotiek in België, te restaureren. “Het interieur wordt een moeilijke oefening. Geen centimeter van de muren is onbenut gelaten”, zegt rector Paul De Neve.

De toiletdame aan de ingang van het domein wijst ons vriendelijk op de mondmaskerplicht. Bouwcoördinator Wilfried Van Hove (77) wacht ons op voor de trappen van de basiliek. De twee 56 meter hoge torens lijken boven ons te zweven. Van Hove, gepokt en gemazeld in het bedrijfsleven, begeleidt als vrijwilliger alle renovaties op het domein. “Met een eerste projectrekening van Herita konden we de lichten in de basiliek vervangen en aanpassen naar moderne maatstaven. De opbrengst van de tweede projectrekening gebruikten we om de erfgoedsite beter te ontsluiten naar het brede publiek toe. Met een film trekken we de bezoeker mee in het verhaal.”

Peetvader van de neogotiek

De de film over de markiezin van kasteel Slotendries die in haar tuin een aquariumgrot wenst te bouwen. Dat werd binnen de gegoede kringen wel vaker gedaan in de 19e eeuw. De grot verwijst naar de Lourdesgrot waar Maria in 1858 aan de 14-jarige Bernadette was verschenen.

De pastoor van Oostakker vraagt of hij in een nis een Mariabeeld mag plaatsen en er een mis opdragen. De vrome markiezig geeft hem de toelating er elke zondagnamiddag de mis te lezen. Het leidt tot een onverwacht succes. De grot wordt door bedevaarders uit heel Vlaanderen bezocht. Een jaar later komt de door een arbeidsongeval kreupele Jabbekenaar Pieter De Rudder er op woensdag 7 april 1874 ten einde raad bidden.

Als bij wonder geneest hij ter plekke van zijn misvorming, zo luidt de overlevering. Een afgietsel van zijn beenderen is te zien boven de ingang van de grot. De tamtam doet zijn werk. Op zondag 11 april stromen 20.000 gelovigen en de bisschop toe om er de mis te lezen. De volkstoeloop in de tuin van de markiezin is niet bij te houden. Ze laat de Onze-Lieve-Vrouwedreef aanleggen om zo de bezoekersstromen beter op te vangen en vraagt toelating een kapel te mogen bouwen naast de grot.

De bisschop ziet het groter. Hij wil een kerk op de mirakelsite. De bevriende architect Emile Van Hoecke – Peeters, een telg uit een bekende Oost-Vlaamse architectenfamilie, tekende in zeven haasten een ontwerp. Amper zeven weken na de miraculeuze genezing volgde de eerstesteenlegging.

De toen al bekende architect Jean-Baptiste Bethune werd gevraagd het interieur voor zijn rekening te nemen. Hij wordt in België de peetvader van de neogotiek genoemd. De man zette zich aan de tekentafel en schetste minutieus de hele kerk uit, tot de brandglazen, heiligenbeelden en het meubilair toe. En dat tien jaar lang. Het werd zijn opus magnum. In 1924 werd de kerk verheven tot basiliek.

basiliek oostakker

8.000 ex voto's

Een gelovige bidt op een bank voor de grot. “Bij de renovatie van de grot is een kunstenaar wekenlang bezig geweest met de stalactieten”, zegt Wilfried terwijl hij naar het plafond wijst. In de grot is de warmte van de kaarsen voelbaar. De kleine en de grote ommegang beginnen aan de uitgang van de grot. Rondom hangen 8.000 ex voto’s. “Jaarlijks worden die er afgehaald, gewassen en terug gehangen door vrijwilligers.”

De eerste kapel van de grote ommegang is dringend aan restauratie toe. “Dit wordt onze derde projectrekening van Herita”, zegt Wilfried. “Mensen die doneren moeten zien dat er effectief ook zinvolle zaken gebeuren. Met deze kapel kunnen we dat goed aantonen.”

basiliek oostakker

Belangrijke trekpleister

We stappen voorbij de shop en gaan de basiliek binnen. Rector Paul De Neve (61) voegt zich bij ons. “Het is kalm vandaag”, zegt hij fluisterend om de gelovigen in de basiliek niet te storen. In ‘normale’, lees: niet-coronajaren, ontvangt Oostakker-Lourdes meer dan 350.000 bezoekers per jaar. Dat maakt het tot één van de belangrijkste trekpleisters in Oost-Vlaanderen.

Vooraan naast het altaar staat Maria met een krans van licht om haar hoofd. Wilfried wijst op de vele symboliek in de basiliek, typisch voor de neogotiek. “Het monogram van Maria komt herhaaldelijk voor. Maria telt vijf letters en dat getal herhaalt zich constant. Zo zijn er vijf traveeën en zie je overal vijfbladige bloemmotieven. Elk van de tien zijkapellen heeft een andere bloem die kan gelinkt worden aan de heilige die er wordt vereerd.” De rector pikt in.  “Alles is nog in originele staat. Werkelijk elke vierkante centimeter werd benut. Dat wordt een moeilijke oefening bij de renovatie.”

basiliek oostakker

Het dak eraf

Het woord is eruit. De basiliek staat aan de vooravond van een ingrijpende renovatie. “We werkten samen met het architectenbureau Bressers een jaar lang aan ons tweede beheersplan en dienden die zopas in”, vertelt Wilfried. “Het beheersplan loopt over een periode van twintig jaar en we becijferden dat de totale kostprijs zo’n 5 miljoen euro zal bedragen.”

Een gelovige knielt neer voor het altaar. We verwijderen ons via de sacristie naar het jezuïetenhuis naast de basiliek. Hier woonden de jezuïeten die tot begin 21e eeuw verantwoordelijk waren voor de pastorale zorg in het bedevaartsoord. Hun aantal slonk en het bisdom kreeg de vraag deze taak over te nemen. Het werd het begin van een nieuw hoofdstuk in het levensverhaal van de basiliek en het omliggend patrimonium. Sindsdien zijn er onafgebroken renovaties aan de gang.

“Met de projectrekening van Herita konden we al mooie zaken realiseren. Nu is het tijd om een versnelling hoger te schakelen. Te beginnen met het dak”, zegt rector Paul De Neve.

Wilfried legt uit dat de dakkapellen jaren geleden werden dichtgemaakt omdat de basiliek teveel last had van duiven en kauwen. Hierdoor viel de natuurlijke ventilatie weg en zit er nu houtrot in het dak.

basiliek oostakker

Open Monument

“Het grote werk moet dan nog komen”, klinkt het. “Sommige muren van de basiliek vertonen vochtinsijpeling.Als we dit majestueuze kunstwerk van de grootmeester van de neogotiek van de ondergang willen redden, moeten we nu ingrijpen. Alles is beschilderd. Dat betekent dat we ook onderzoek zullen moeten verrichten naar de verfsamenstelling en het kleurgebruik. Het wordt een titanenwerk.”

Wilfried laat het vol goesting klinken. Hij wil er invliegen, zoveel is duidelijk. “Tuurlijk wil ik het einde van de werken nog meemaken.”

In het beheersplan staat dat Oostakker het statuut van Open Monument wil aanvragen. “In het nieuwe beheersplan brachten we ook enkele verbeteringen aan op het domein. Zo willen we de shop en het onthaal naar voor brengen om daar de bezoekers onze multimediale voorstelling te tonen. We willen het domein ook beter kunnen afsluiten ter bescherming van het waardevolle erfgoed”, aldus Paul.

Zelf ook een Herita-projectrekening openen? Dat kan!