Menu

Dirk Vanclooster over het belang van digitale ontsluiting

Virtual reality

Zolang het coronavirus een gevaar vormt voor de gezondheid, blijven met z'n allen zoveel mogelijk binnen. Erfgoed bezoeken is niet aan de orde; toch niet op de traditionele manier. Meer en meer erfgoedorganisaties zetten nu - al dan niet gedwongen - extra in op digitale ontsluiting. Een erfgoedorganisatie die al langer inzet op de digitale beleving is Abdijmuseum Ten Duinen. Wij stelden Dirk Vanclooster, directeur van het Abdijmuseum, enkele vragen over digitale ontsluiting. 

Abdijmuseum Ten Duinen

Wanneer zag Abdijmuseum Ten Duinen het belang van digitale ontsluiting in? 

Digitale ontsluiting is al geruime tijd een aandachtspunt binnen het museumteam. Voorbeelden daarvan uit de voorbije jaren zijn onze digitale nieuwsbrief, de website, blogpagina’s en het gebruik van sociale media,… Zelf kijken we vooral naar eenvoudige, vlot te bewerken toepassingen waarmee we een zo breed mogelijk publiek kunnen bereiken. Daarbij volgen we actief op wat er in de sector gebeurt en de technieken waarop grotere spelers inzetten.  

De deur naar grotere projecten, zoals de virtuele wandeling door de Duinenabdij (2005) en de recente Virtual Reality-beleving ‘Ten Duinen@1490’ (2018), werd telkens door het gemeentebestuur op een kier gezet. Ook zij denken mee naar een grotere toegankelijkheid, ontsluiting van het museum en de site voor het brede publiek. Het is aan ons, het museumteam om die kansen, ons mede-eigenaar en -trekker te maken. Uit die wisselwerking ontstond onder meer de virtuele wandeling door de abdij op basis van Pieter Pourbus’ ‘Plan van de Duinenabdij’ (2005 i.s.m. Hooox, Brussel) en meer recentelijk onze Virtual Reality-beleving ‘Ten Duinen@1490’ (2018 i.s.m. Alfavision, Brugge). 

Welke projecten vormden de voornaamste inspiratiebronnen om in Koksijde ook met een Virtual Reality-beleving van start te gaan? 

We volgen zowel binnen- als buitenlandse projecten. Buitenlandse Virtual Reality-projecten die we op de voet volgden waren het Westfries Museum in Nederland,  de samenwerking tussen het British Museum en Samsung in hun Digital Discovery Center, het project Brétez over de wijk Grand Châtelet in Frankrijk, de archeologische site van Ullastret in Spanje en het project van Historium te Brugge.

Het gemeentebestuur van Koksijde besliste te investeren in de Virtual Reality-beleving ‘Ten Duinen@1490’ na de kennismaking met de impact van een Virtual Reality-beleving bij het Historium te Brugge. 

Bij de uitwerking van onze Virtual Reality-beleving combineerden we de troeven die we bij de andere projecten hadden opgemerkt met onze eigen doelstellingen en wensen. De kennis en de ervaring van Alfavision bleken tijdens de realisatie alvast een belangrijke troef. Ze wezen ons op de mogelijkheden en beperkingen van deze hoogtechnologische toepassing.

Wat zijn volgens u de grootste voordelen van digitale ontsluiting?

Een Virtual Reality-beleving zoals Ten Duinen@1490 biedt een concreet en ‘waarachtig’ beeld van de abdij. Dit was alleen mogelijk door alle beschikbare info en kennis van de voorbije jaren te bundelen en kritisch te bevragen. Het proces heeft ook ons een eenduidiger beeld gegeven over wat we weten en wat we niet weten. Vaak leidde die zoektocht tot nieuwe vragen en soms tot andere inzichten.

Door de combinatie van deze waarachtige voorstelling van de abdij met storytelling kunnen we de abdij naar de bezoeker toe in een bredere chronologische, geografische en maatschappelijke context plaatsen. Daarbij worden linken gelegd naar andere bewaarplaatsen in andere steden. Zo verwijst Ten Duinen@1490 bijvoorbeeld naar het Grootseminarie, de Stadsbibliotheek en andere stedelijke musea in Brugge.

Bij de uitwerking van de Virtual Reality-beleving streven we, zoals bij elke vorm van ontsluiting ernaar om de nieuwsgierigheid van de bezoeker te wekken. Je probeert door verwondering de aandacht voor het erfgoed te trekken, in die mate dat bij de bezoeker ook de interesse groeit naar meer. Iets waardoor ze je gaan volgen en vanuit hun belangstelling op zoek gaan naar verwante erfgoedcollecties/-sites. Slaag je daarin, dan is de stap naar verdere zelfstudie voor hen minder groot. Op termijn groeit de bezoeker beetje bij beetje van betrokkene uit tot mede-onderzoeker. Kortom iemand die op termijn informatie kan aanreiken en waar je een beroep op kan doen voor participatieve projecten.

Virtual Reality Ten Duinen

Hoe zorg je ervoor dat mensen, ondanks een groot digitaal aanbod, toch nog een fysiek bezoek aan de site brengen? 

De Virtual Reality-beleving in het museum wekt bij de bezoeker de illusie op dat hij terug is gereisd in de tijd. De mogelijkheid om eigen handen te gebruiken, versterkt die illusie. Bezoekers zien hun handen en kunnen virtueel een aantal zaken virtueel vastnemen.  Alleen blijft die virtuele wereld een illusie.

Een bezoek aan de site is anders! Waar Virtual Reality-belevingen sterk individu gericht zijn, is een bezoek aan de site en het museum vooral een interactief, sociaal gebeuren. Je bent er samen met anderen die om dezelfde of een totaal andere reden de site, het museum, de tentoonstelling bezoeken of deelnemen aan een activiteit. Aansluitend is er ook de fysieke ervaring. Een plaatsbezoek vergt meer inspanning. Het is een reis die door de vele indrukken onderweg, bij de aankomst, tijdens het bezoek, bij het vertrek tot je thuiskomst wordt ingekleurd. Bezoekers kunnen behalve dingen zien ook zaken aanraken. Dit zijn ervaringen die opnieuw worden aangevuld door de weersomstandigheden, de omgeving, alsook de interactie met anderen, incidentele gebeurtenissen voor, tijdens of na het bezoek.  

Is het de investering waard? En heb je nog een tip voor andere erfgoedzorgers die nog niet overtuigd zijn? 

De Virtual Reality-ervaring ‘Ten Duinen@1490’ was een grote investering. Gelukkig konden we hiervoor op financiële ondersteuning rekenen van Westtoer.

Moeten andere erfgoedsites hetzelfde pad volgen? Misschien niet! Denk na over de noden en wat je wilt bereiken. Heb je een goed beeld daarvan, neem dan de tijd om de mogelijkheden van verschillende vormen van digitale ontsluiting af te toetsen. Komen ze tegemoet aan je noden of niet? Misschien vind je op die manier een andere, voor jouw site, meer relevante oplossing.

Voor ons was de Virtual Reality-beleving een waardevolle investering. ‘Ten Duinen@1490’ biedt een breed publiek de gelegenheid om virtueel een deel van de abdijgebouwen te ontdekken. Dit is een gedeeld beeld van waaruit we samen met hen nieuwe verhalen kunnen schrijven. Digitale ontsluiting draagt op die manier bij aan community-vorming. In de toekomst, wanneer digitale toepassingen een evidentie worden en informatieoverdracht wellicht meer en meer visueel zal gebeuren, wordt het waarschijnlijk nog belangrijker. 

De toenemende digitalisering leidt tot een verandering van opleiding en algemene vorming. Niet iedereen zal in de toekomst over de noodzakelijke basisinfo beschikken om van ons verleden, ons erfgoed een kritisch, concreet en ‘waar-achtig’ beeld te vormen. Dat laatste blijft noodzakelijk als je het erfgoed relevant wil houden en vanuit hedendaagse thema’s wil bevragen. 
 

Bedankt voor de waardevolle antwoorden Dirk!