Menu

EFFORTS: een sterk netwerk van forten

Efforts

Het War Heritage Institute, de federale instelling met als missie de valorisatie van het Belgische militair erfgoed, startte recent het netwerkproject ‘Belgium, Battlefield of Europe?’ op. Wie militair erfgoed zegt, komt al snel uit bij de vele forten die ons land rijk is. Niemand beter om over forten te praten dan Raf Deroo, bezieler van EFFORTS en Fortengordels.

Raf Deroo

Dag Raf, bedankt dat je tij voor ons wil vrijmaken. Kan je jezelf even voorstellen? 

Raf: "Na vele jaren voor Brusselse, Vlaamse en Europese overheden te hebben gewerkt, schreef ik een boek over mijn passie: de Atlantikwall in Normandië. Dat is lokaal goed onthaald en ben daar en elders ook gaan gidsen. Voor ik het wist was het bouwen van oorlogserfgoednetwerken uitgegroeid tot een levensvatbaar project en kon ik er ook mijn geld mee verdienen. Centraal draait mijn werk steeds rond het verbinden van mensen rond een concept van netwerken van gebouwd militair erfgoed. Zo ben ik onder andere momenteel bezig met een paar excellente institutionele en andere partners om rond Antwerpen de Fortengordels een permanente plaats te geven. 

Wist je dat er rond Antwerpen en in het Waasland 50 forten- en bunkerlinies liggen? Antwerpen is zo de grootste fortengordelstad ter wereld. Dat patrimonium naar voren brengen en het betrekken van bewoners, natuur en ondernemers vinden wij belangrijk."

Kan je EFFORTS, jouw organisatie, kort voorstellen? 

Raf: "EFFORTS is de Europese Federatie van Europese vestingsteden en versterkte sites. Denk dan aan de historische wallen, forten en linies, maar ook gehelen van historische linies en fortengordels, zoals de Atlantikwall met de Duitse bunkers aan onze kusten, aan de forten rond Antwerpen, aan de citadellen van Namen, Huy en Diest, aan de Staats-Spaanse linies in West-, Oost- en Zeeuws-Vlaanderen, aan de loopgraven aan de IJzer.

Fortenerfgoed heeft dan weer veel gemeenschappelijk, omdat ze lang geleden door dezelfde architecten werden opgericht doorheen heel Europa, mede onder invloed van de wiskundige Simon Stevin, in Brugge geboren en in Den Haag overleden tijdens de Tachtigjarige Oorlog. EFFORTS is een belangenvereniging van fortensites. We werken met overheden samen om als partners de beste oplossing voor het bewaren en hergebruiken van dit monumentale erfgoed. Onze leden zijn lokale en regionale overheden, nationale verenigingen, musea, cultuurinstellingen, bedrijven en particulieren. We rijken jaarlijks de EFFORTS Award uit, een Europese prijs voor de meest innovatieve deelnemende site aan de ook door EFFORTS georganiseerde Europese Fortendag."

Efforts

We staan aan het begin van een nieuw jaar. Wat heeft 2021 in petto voor EFFORTS?

Raf: "In zijn derde jaar werkt EFFORTS aan de erkenning door de Europese Commissie van haar werk als pleitbezorger van de belangen van fortensites in Europa. We organiseren, na één in Venetië, in Antwerpen en met Oudenaarde en het Kroatishe Sibenik, op het einde van het jaar 2021 weer ons jaarlijks congres, nu over Europese Culturele Routes en linies. Centraal dit jaar staat ook het werk van EFFORTS aan een Europese Sociaal-Economische Impactstudie over Fortenerfgoed. Wij zijn ervan overtuigd dat als dit in kaart wordt gebracht, zal blijken dat onze partners, musea, culturele instellingen en sites hun bijdrage leveren aan de lokale en nationale economieën."

 

Waarom moeten forten en verdedigingswerken bewaard worden?

Raf: "Versterkingen zijn getuige van een vroeger verdeelde samenleving en vormen nu een gedeeld erfgoed van onze huidige, Europese, samenleving. Recent oorlogserfgoed blijft moeilijk erfgoed, getuige is het werk dat UNESCO heeft met het accepteren van een plaats van dit erfgoed.

Waar leren kinderen nu over oorlogen en het kwaad dat erdoor wordt veroorzaakt ? In België hebben we de Antwerpse Fortengordel, die ik mee vertegenwoordig, met het Fort van Breendonk, maar in elk fort of bunker zijn de sporten van WOI en II nog te bekijken. Het is hier dat Europa net initiatieven ondersteunt die dit gedeeld erfgoed tonen en dus in verband brengen met wat er in de rest van Europa gebeurde en nu verder moet gebeuren. Vandaag kan ouder fortenerfgoed ook een grote waarde creëren bij stadsmarketing en -ontwikkeling en bij natuurontwikkeling en ondernemen. Kijk naar wat er in Antwerpen gebeurt, maar ook in Dendermonde, Oudenaarde en Oostende. In Brussel en Leuven zie je de Middeleeuwse wallen nog hier en daar in het straatbeeld."

Heb je zelf een favoriet fort?

Raf: "Mijn favoriet ligt eerst in Minneapolis, Minnesota (USA) : Fort Snelling, aan de samenvloeiing van de Mississippi- en Minnesotarivieren. Ik leerde het in 1986 in een uitwissingsjaar daar kennen. Het fort is sindsdien geëvolueerd van een leuke bestemming naar een plaats waar naast een reenactment de onderdrukking van de oorspronkelijke en van de zwarte bevolking nu permanent wordt herdacht. Ik denk dat het aan de oorsprong ligt van mijn interesse in dit soort erfgoed en de rol die het kan vervullen. Verder kon ik in 2018 met vele partners een Europees cultuurproject oprichten over de Atlantikwall. Verlaten oorlogserfgoed in een landschap geeft me een gevoel van diepere verbondenheid met beiden."

Bedankt voor je fijne antwoorden, Raf!