Menu

Erfgoedconsulent Elke Denissen over energie in monumenten

Kasteel Beauvoorde

9 februari was het opnieuw Dikketruiendag. Met de jaarlijkse Dikketruiendag wil de Vlaamse overheid iedereen sensibiliseren rond klimaatopwarming. Voor ons het uitgelezen moment om Elke Denissen, erfgoedconsulent bouwkundig erfgoed bij het agentschap Onroerend Erfgoed, enkele prangende vragen te stellen. 

Voldoen aan de maatschappelijke vraag naar een lager energieverbruik

Dag Elke, wat zijn de belangrijkste voordelen van het isoleren van monumenten?

Elke Denissen: "Van woningen met erfgoedwaarde wordt vandaag de dag verwacht dat ze het nodige comfort bieden en tegemoet komen aan de maatschappelijke vraag naar een lager energieverbruik. Voor beschermde monumenten en bestaande gebouwen die deel uitmaken van een beschermd landschap, stads- of dorpsgezicht, of gebouwen opgenomen in inventaris van bouwkundig erfgoed, zijn er naargelang de aard van de werken afwijkingen of vrijstellingen mogelijk op de EPB-eisen. Dit neemt niet weg dat de eigenaar/bewoner er baat bij heeft om zijn pand zo energiezuinig mogelijk te maken, rekening houdend met de erfgoedwaarden zodat het gebouw ook in de toekomst aantrekkelijk blijft."

Het restaureren van een monument is aan heel wat regels onderworpen. Daardoor kan je het niet op dezelfde manier laten isoleren als een nieuwbouwwoning. Welke alternatieven zijn er voorhanden?

Elke:  "De energieprestatie van erfgoedgebouwen verhogen is mogelijk. Maar standaard oplossingen zijn inderdaad vaak niet mogelijk voor monumenten. Het vraagt dus extra aandacht en maatwerk om energiebesparende en comfortverhogende maatregelen toe te passen in monumenten. Bij grote en kleine renovaties moet je voldoende aandacht schenken aan de impact van energiebesparende maatregelen op de erfgoedwaarden van een gebouw. Je bekijkt het gebouw best in zijn geheel. Een energieaudit onroerend erfgoed is hiervoor een ideaal instrument. Deze stemt de energiedoelstellingen en het behoud van de erfgoedwaarden op elkaar af. Zo krijg je een gemotiveerde keuze van energiebesparende maatregelen die de erfgoedwaarden en de bestaande constructie niet schaden.

Het agentschap Onroerend erfgoed heeft ook enkele afwegingskaders gepubliceerd over energiebesparende maatregelen. Deze afwegingskaders zijn voor eigenaars een hulpmiddel om hedendaagse comfort- en gebruikerseisen te verzoenen met het behoud van de erfgoedwaarden. Het afwegingskader Historisch schrijnwerk maakt op basis van de erfgoedwaarde, de bewaringstoestand en de herstelmogelijkheden van het bewaarde schrijnwerk een trapsgewijze afweging tot een duidelijke optie: behoud en herstel; mogelijke aanpassingen voor een beter comfort; of vervangen. Het afwegingskader over dakisolatie gaat op zoek naar de best mogelijke manier om het dak te isoleren rekening houdend met de erfgoedwaarden van de bedaking. Het afwegingskader over het opwekken van zonne-energie in een erfgoedcontext laat dan weer zien waar eventueel energieopwekking mogelijk is.

De technologische vooruitgang helpt ook om een monument steeds energiezuiniger te maken zonder de erfgoedwaarden te schaden. Denk hierbij aan dunnere isolatie, dun isolatieglas met edelgas in de spouw tussen de twee glasbladen, energiezuinige verwarmingssystemen of installaties op basis van hernieuwbare energie."

Kasteel Beauvoorde

Hebben monumenten ook voordelen (door hun ontwerp, materiaalgebruik,…) wat betreft energieprestatie en duurzaamheid ten opzichte van nieuwbouw?

Elke: "De meeste gebouwen met erfgoedwaarde gaan al lang mee en bewijzen daarmee alleen al hun duurzaamheid. Het grootste deel van de monumenten is meer dan een eeuw oud. Gebouwen zonder erfgoedwaarde hebben een beperktere levensduur en worden sneller afgebroken om plaats te maken voor nieuwbouw.

Monumenten zijn in de loop van de geschiedenis vaak aangepast aan nieuwe bestemmingen. Ook nu nog wordt een monument herbestemd wanneer het gebouw zijn oorspronkelijke functie heeft verloren. Monumenten zijn dus flexibel in hun gebruik wat de duurzaamheid vergroot.

De meeste historische bouwmaterialen kennen een lange levensduur en zijn daardoor beter voor het milieu dan nieuwe materialen. Zo zijn bijvoorbeeld historische ramen vervaardigd uit kwaliteitsvol hout, eenvoudig te herstellen, en zullen ze mits goed onderhoud meer dan een eeuw mee gaan. Hergebruik en spaarzaam omspringen met materialen is kenmerkend binnen de erfgoedzorg. Het circulaire denken wordt eigenlijk al jaren toegepast binnen de monumentenzorg."

Elke Denissen
Elke Denissen
Erfgoedconsulent bouwkundig erfgoed

Standaard oplossingen zijn inderdaad vaak niet mogelijk voor monumenten. Het vraagt dus extra aandacht en maatwerk om energiebesparende en comfortverhogende maatregelen toe te passen in monumenten.

Ondersteuningsmogelijkheiden

Als men de energieprestatie van een monument wil verbeteren, kan er dan beroep gedaan worden op financiële ondersteuning? 

  • Voer je een energieaudit uit voor een beschermd monument, dan kan je daarvoor een onderzoekspremie aanvragen. Een onderzoekspremie bedraagt 80% van de aanvaarde kostenraming. 
  • Je kan geen erfgoedpremie, vermindering van de personenbelasting of verlaging van het verkooprecht of de schenkbelasting aanvragen voor standaard isolatiewerken. Hiervoor kan je terecht bij het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap of de Energiehuizen. Ingrepen die noodzakelijk zijn voor behoud en herwaardering van erfgoedelementen gecombineerd met een verbeterde energieprestatie kunnen wel in aanmerking komen voor een erfgoedpremie, bijvoorbeeld het plaatsen van dun dubbel glas in historisch schrijnwerk of het plaatsen van nieuw schrijnwerk naar historisch model.
  • Voor ingrepen om de duurzaamheid en energieprestatie te verbeteren van beschermd onroerend erfgoed of gebouwen opgenomen op een vastgestelde inventaris van het bouwkundig erfgoed, kan je onder bepaalde voorwaarden een erfgoedlening met een lage interestvoet aanvragen. De lening bedraagt minimum 25.000 euro en maximum 250.000 euro. Je eigen inbreng bedraagt minimaal 20 % van de totale investering.

Meer over dit onderwerp