Menu

Funerair erfgoed: meer dan één inspectie waard

Funerair erfgoed

Geert Scheirlinckx is een ervaren monumentenwachter. Sinds 1999 werkt hij Monumentenwacht Oost-Vlaanderen. Hij is gespecialiseerd in funerair erfgoed.

Funerair erfgoed Geert Scheirlinckx

Dag Geert, vanwaar jouw interesse in funerair erfgoed?

Geert: "Samen met mijn collega-monumentenwachters inspecteer ik vaak kerken. In de gevels, de vloeren en de altaren trekken grafplaten en graftekens vaak onze aandacht.  Tijdens de inspectie komen we op het kerkhof om de kerk te bekijken. Een glimp opvangen van de graftekens gebeurt bij mij uit een automatische reflex.  De namen, foto’s, symboliek,… ze hebben een bepaalde aantrekkingskracht. Naarmate ik meer aandacht kreeg voor die zaken liet het me niet meer los.  Stilaan ben ik me in deze materie beginnen verdiepen. Zowel het technische aspect als het verhaal dat het erfgoed wil vertellen, kan me boeien. Ik moet ook bekennen dat kerken en begraafplaatsen een aangename werkplek vormen. Je leert op een andere manier stil staan bij de dingen.

Welk grafmonument springt er voor jou uit? 

Geert: "Voor mij maakt de omvang of plaats van het grafteken niet uit. Elk grafmonument heeft zijn eigen karakteristieken, schoonheid en verhaal. Dat maakt het zo divers en boeiend. Als ik er dan toch één moet kiezen, dan kies ik voor het grafteken van de familie Liénart op de begraafplaats in Aalst. Het was mijn eerste echte inspectie van een grafmonument. Het grafteken is opgebouwd in blauwe hardsteen met hoge zuil, sarcofaag en ijzeren hekwerk. Het is voorzien van een gesluierde vaas en opschriftplaten in marmer. Het had nood aan onderhoud en herstel. We hebben de concessiehouder hierbij kunnen begeleiden. We volgen het grafteken nu op door herhaalinspecties zodat tijdig kan ingegrepen worden bij eventuele gebreken, denk maar aan voegen die loskomen, roestvorming,...

Wat houdt de inspectie van funerair erfgoed in? 

Geert: "We gaan eerst in overleg met de concessiehouder of de beheerder om zoveel mogelijk aan de noden van hun vraag te kunnen voldoen. Afhankelijk van hun vraag kunnen we dan onze manier van rapporteren/inspecteren bepalen. Indien nodig voeren we ook kleine herstellingen uit zoals, het herbevestigen van een los onderdeel of het herstellen van een lei bij een grafkapel. Dankzij deze kleine herstellingen voorkomen we verdere gevolgschade en verkleinen we de kans op rondzwerving van onderdelen. 

Tijdens een inspectie wordt een grafteken in detail nagekeken. We focussen dan op de bouwkundige toestand en het onderhoud van het monument. Ook de inspectie van de grafkelder is belangrijk. Bij indicaties van problemen met de kelder laten we deze openen door de bevoegde instellingen. De grafkelder heeft immers invloed op de stabiliteit van het monument. Nadien wordt een uitgebreid rapport opgemaakt met toelichtingen en gerichte adviezen naar onderhoud en herstel toe.

Bij een groot aantal graftekens of een volledige begraafplaats - 100 graftekens of meer - is het niet mogelijk om per grafteken een uitgebreid verslag te maken. Bij deze inspecties maken we gebruik van een tablet waarbij de toestand ter plaatse wordt opgenomen in een fiche. In zo'n fiche worden foto’s en korte adviezen voor die de toestand weergeven. Indien sommige graftekens nood hebben aan een uitgebreider rapport wordt dit aangegeven. We maken ook een terreinbeschrijving waarin we de toestand en de problematieken in beeld brengen. We gaan ook aanbevelingen formuleren naar beheer en onderhoud toe.

Sinds een paar jaar hebben we een interprovinciale werkgroep bij Monumentenwacht die zich buigt over het inspecteren en rapporteren van funerair erfgoed. Hierin bespreken we de manier van rapporteren, bepaalde problematieken en delen we onze ervaringen. Dit om tot een betere en gerichtere dienstverlening te komen."

Waarom is het zo belangrijk dat funerair erfgoed blijft bestaan? 

Kerkhoven en begraafplaatsen zijn een weerspiegeling van de maatschappij. Ze zijn als het ware een geschiedenisboek van een dorp of stad.  Ook op gebied van beeldhouwwerk, natuursteenbewerking, constructie,….. zijn ze een weerspiegeling van het (rijkelijke) ambachtelijke kunnen. Mijn collega's en ik stellen meer en meer vast dat dit (fragielere) erfgoed dreigt verloren te gaan. Enerzijds door het onaangepaste beheer van het terrein waardoor ze veel schade oplopen door gronderosie. Anderzijds is het voor veel waardevolle graftekens niet meer duidelijk wie moet instaan voor het onderhoud waardoor ze aan hun lot worden overgelaten. Hierdoor gebeurt er geen gericht onderhoud meer en gaan veel grafmonumenten in verval. Vooral kwetsbare elementen zoals graftrommels, gietijzeren kruisen, keramische versieringen,….lopen onherstelbare schade op.

Het was voor ons duidelijk dat dit erfgoed meer in de kijker moest staan voor er nog meer verloren zou gaan. Gezien de hoeveelheid waardevol funerair erfgoed in Oost-Vlaanderen was er maar een relatief klein aantal aangesloten bij Monumentenwacht. We wilden iets doen vanuit de filosofie van Monumentenwacht om courant onderhoud te stimuleren. Vanuit Monumentenwacht Oost-Vlaanderen hebben we dan in 2010 mee onze schouders gezet onder het herwaarderingsproject van het kerkhof te Volkegem (Oudenaarde). Vanuit deze praktische ervaring en met de opgedane kennis hebben een collega (Django Maekelberg) en ik, in ondersteuning van Monumentenwacht Vlaanderen, de brochure “Onderhoud van Funerair erfgoed” geschreven. Hierin vind je praktische tips voor het onderhoud van graftekens en het terrein/infrastructuur.

We merken dat er momenteel meer bewustwording is voor de waarde van dit erfgoed. Mede door het sproeistoffendecreet worden terreinen ook beter onderhouden. Er is meer vraag naar inspectie en ondersteuning door Monumentenwacht. De provincie Oost-Vlaanderen heeft ook een subsidiereglement waarin funerair erfgoed is opgenomen. We krijgen regelmatig aansluitingen maar in feite is dit nog beperkt gezien het potentieel. Hopelijk groeit bij de bevolking en beheerders de liefde voor dit erfgoed. Maar helaas merken we op dat er toch nog erfgoed verloren gaat bij ruimingen en verwaarlozing."

Bedankt voor je interessante antwoorden Geert!