Menu

Schrijversresidenties in Vlaanderen: unieke beleving in erfgoedsites

Schrijverswoning Kasteel Beauvoorde

Zuurstof om te schrijven, zo zou je een schrijversresidentie best kunnen definiëren. Het is een plek waar je je volledige aandacht op het ambacht kan richten. In Vlaanderen komt daar nog een extra element bij. Schrijvers worden er geacht zich te laten inspireren door de site en de omgeving.

De residentiewerking is sinds 2013 een beleidsinstrument dat deel uitmaakt van het beleid van Literatuur Vlaanderen. Je hebt enerzijds betalende schrijversresidenties zoals in B&B’s of in de woning van een schrijver zelf, en anderzijds gratis residenties. In dit artikel leggen we de focus op de gratis residenties.

Literatuurhuis Passa Porta is aangesteld als tussenpersoon tussen auteurs en schrijversresidenties in binnen- en buitenland. “We zijn gemandateerd om elk jaar een goed aanbod te voorzien”, zegt Alyssa Saro die alle contacten verzorgt. Jaarlijks bereiken haar 50 à 60 aanvragen van Vlaamse auteurs die een buitenlandse schrijfplek ambiëren.

Anne Provoost in het Lijsternest

De tafel van Streuvels

In eigen land heb je het Huis van de dichter in Watou, kasteel Beauvoorde nabij Veurne, het Lijsternest in Ingooigem en theater Zuidpool in Antwerpen. Voor het Lijsternest, de woning van Stijn Streuvels, ontvangt Alyssa zo’n dertig aanvragen per jaar.

Waar in het buitenland eerder universiteiten of literaire instellingen een appartement voor schrijvers ter beschikking stellen, gaat het in Vlaanderen veeleer om erfgoedsites. Sommige organisaties verwachten wel dat de schrijver de locatie of de erfgoedsite in zijn werk betrekt.  Anne Provoost zat dit voorjaar als eerste ‘writer-in-residence’ in kasteel Beauvoorde. Een paar jaar geleden beet ze ook al de spits af in het Lijsternest. “Ik heb al veel schrijversresidenties gedaan in mijn schrijverscarrière. Een schrijversresidentie is voor een organisatie altijd wel een ingewikkelde onderneming. Is het een goede werkplek? Is alles aanwezig om je te kunnen opsluiten in eenzaamheid? Welke stoel is er nodig? Welke lamp?”

In Beauvoorde, bachten de kupe in de Westhoek en het laatste stukje onbezet België in de Eerste Wereldoorlog, schreef Provoost over de evacuatie van kinderen uit de frontzone.

Advies voor omkadering

De reden waarom sommige schrijvers behoefte voelen zich even terug te trekken in een andere woning, is voor iedereen verschillend. Ontsnappen aan het gejengel van jonge kinderen, inspiratie opdoen in een voorheen onbekende streek, contacten leggen met anderen, pure concentratie zoeken…

Het valt op dat de meeste gratis schrijversresidenties zich in West-Vlaanderen bevinden. “Dat is toeval, hoor”, zegt Alyssa die organisaties ook bijstaat in het opzetten van een nieuwe schrijversresidentie.

Samen met Literatuur Vlaanderen werd een charter opgesteld met daarin een oplijsting waar schrijversresidenties aan moeten voldoen. “Het charter is een advies voor de omkadering van de residentie, zoals het voorzien van een welkomstdocument of de schrijver een fatsoenlijke rondleiding geven.”

We werpen op dat het charter ook vermeldt dat schrijvers al een literair werk bij een professionele uitgeverij moeten gepubliceerd hebben, of een toneelauteur één stuk bij een professioneel gezelschap, of een scenarist minstens één auteurfilm. Lize Spit kon haar veelgeprezen debuut ‘Het Smelt’ dus niet in een schrijversresidentie schrijven. “Misschien hinkt het charter op dat vlak nog wat achterop. Het is heel moeilijk om literaire kwaliteit te staven bij auteurs. Literatuur Vlaanderen werkt aan een andere maatstaf”, zegt Alyssa.
 

Schrijverswoning Kasteel Beauvoorde

Schrijverswoning Kasteel Beauvoorde

In een woning naast Kasteel Beauvoorde stelt Herita de eerste verdieping van een woning open voor auteurs. De benedenverdieping wordt ingenomen door een boekhandel. “Van april tot augustus kunnen auteurs hier gratis resideren”, zegt Sieglinde Steenkiste, onthaalverantwoordelijke op kasteel Beauvoorde. Elke maand staat een andere schrijver op de planning, van Luuk Gruwez in juli tot Manu Claeys in oktober. “Buiten die periode betalen schrijvers 280 euro om op deze creatieve werkplek te kunnen verblijven. Maaltijden moeten ze zelf voorzien. De schrijvers die hier in de ‘gratis’ periode resideren, engageren zich om Beauvoorde of het kasteel in hun werk te verwerken.”

Praktisch

Waar moet een schrijverswoning aan voldoen? 

  • Beschikken over een internetconnectie en printer
  • Er moet een contactpersoon zijn die de schrijver rondleidt, vragen beantwoordt en in contact brengt met mensen ter plaatse.
  • De residentie moet een goed uitgeruste, stille en individuele werkplek zijn. Met andere woorden, er moet een bureau, een keuken en een bed aanwezig zijn.

Hoe bereik je als schrijversresidentie auteurs?

Het internationaal literatuurhuis Passa Porta neemt de coördinatie op zich tussen de auteurs en schrijversresidenties. Nieuwe residenties die aan het charter willen voldoen, kunnen contact opnemen met alyssa.saro@passaporta.be.

Bestaat er een internationaal netwerk van schrijversresidenties?

In elk land werkt Passa Porta samen met organisaties die over schrijversresidenties beschikken. In Rome gaat het om Academia Belgia, in Noorwegen het National Centre for Writing, in Berlijn het Literarisches Colloqium Berlin en in Amsterdam heeft het Nederlandse Letterenfonds een appartement op de Spui ingericht voor schrijvers. Passa Porta heeft ook contacten met organisaties in andere werelddelen, zoals Amerika.