Menu

Waar kan je een erfgoedvraagstuk aankaarten? Volg deze handige wegwijzer!

European Heritage Days

Er zijn heel wat actoren op lokaal, intergemeentelijk, provinciaal en Vlaams niveau die je kunnen helpen met jouw erfgoedvraagstukken. Maar zie jij het bos nog door de bomen? Wij helpen je op weg!

TIP 1: Ga eerst bij de gemeente te rade.

Verschillende diensten hebben erfgoed in hun portefeuille zitten of kunnen je gericht doorsturen.

  • De gemeentelijke dienst voor ruimtelijke ordening en stedenbouw (nu Omgeving)
    • Vragen over vergunningen
    • Vragen over eigendom
    • Vragen over bouw, verkavelings- en sloopaanvragen
    • Vragen over ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP)
    • Vragen over een gemeentelijke erfgoedinventaris
  • Cultuurdienst en cultuurbeleidscoördinator
    • Sommige gemeenten hebben geen aparte erfgoeddienst, maar bezitten wel erfgoedexpertise binnen de cultuurdienst
    • Vragen over erfgoedactiviteiten (Open Monumentendag, Erfgoeddag of andere evenementen)
    • Verhuuraanvragen van een erfgoedpand voor een activiteit
    • Vragen over bestaande erfgoedverenigingen, netwerken binnen erfgoed en andere lokale erfgoedinitiatieven
    • Vragen over lidmaatschap van een erfgoedraad of cultuurverenigingen
    • Materiaalaanvraag voor evenementen
    • Praktische ondersteuning voor organisatie van evenement
  • De onroerend erfgoeddienst (als die er is)
    • Vragen over monumenten, landschappen, archeologie
    • Vragen over bouwaanvragen en verbouwplannen
    • Vragen over bouwhistorisch advies
  • De erfgoedraad (als die er is)
    • Werkt als adviesorgaan voor het gemeentebestuur
  • Heemkundige kring: is er een? 
    • Vragen over geschiedenis van lokaal erfgoed
    • Vragen over archiefmateriaal en documentatie
    • Vragen over organiseren van activiteiten rond erfgoed
    • Vragen over gidsbeurten en bezoeken van heemkundig museum

TIP 2: Woon je in een kleine gemeente of heeft de gemeente geen aparte erfgoeddienst? Kijk eens na of de gemeente lid is van een intergemeentelijke samenwerking.

  • Is jouw gemeente onderdeel van een samenwerkingsverband? Bekijk hier het lijstje. De onroerend erfgoeddienst heeft geen wettelijk vastgelegde bevoegdheid maar kan wel volgende taken uitvoeren: acties opzetten rond inventarisatie (lokaal erfgoed, landschappen, houtige elementen of bomen met erfgoedwaarde, …), beschermingsinitiatieven opstarten in samenwerking met de gemeenten, geven van adviezen over beschermd en niet-beschermd erfgoed waarin dit onroerend erfgoed mee wordt afgewogen, opstellen van beheersplannen, uitbouw van een lokaal consultatienetwerk, opzetten van sensibiliseringsacties (bijvoorbeeld Open Monumentendag, tentoonstellingen, infomomenten, gidsbeurten, lezingen, publicaties en artikels, …).
  • Sinds 2015 kunnen gemeenten ook erkend worden als onroerenderfgoedgemeente. Daardoor worden ze volledig bevoegd of ‘ontvoogd’ inzake onroerend erfgoed en kunnen ze autonoom beslissingen nemen, ook voor erfgoed dat beschermd is. Meer informatie over hun opdracht, bevoegdheden en een overzicht van alle erkende gemeenten vind je op de website van het agentschap Onroerend Erfgoed. Is jouw gemeente een Onroerenderfgoedgemeente, dan moet ze jou zeker verder kunnen helpen.
  • Er zijn 22 erfgoedcellen. Roerend en immaterieel cultureel erfgoed behoren tot het werkingsgebied van de erfgoedcel. Bekijk hier het volledig lijstje.
  • Er zijn 17 Regionale Landschappen. Ze werken op een integrale manier op 4 thema’s: natuurbehoud en diversiteit, landschap, erfgoed en streekidentiteit, draagvlak en educatie, en wandelen en natuurcreatie. Meer informatie vind je op de koepelwebsite regionalelandschappen.be.
Gevelinspectie Monumentenwacht

TIP 3: Ook jouw provincie is bevoegd voor onroerend erfgoed.

De provincies Antwerpen, Limburg, Vlaams-Brabant en Oost-Vlaanderen bouwen een onroerend erfgoed depotwerking uit, doen aan landschapszorg, sturen monumentenwachters uit om de zorg voor erfgoed op te nemen en organiseren publieksactiviteiten om burgers bewust te maken van het erfgoed in hun buurt. Contacteer hier de provinciale Monumentenwachters.

Je kan de provinciale experts contacteren via:

De provincie West-Vlaanderen reduceerde haar werking op vlak van onroerend erfgoed tot Monumentenwacht West-Vlaanderen.

Lees meer over de rol van de provincies in het interview met Sandro Claes van de provincie Limburg.

TIP 4: Heb je een specifiek thematische vraag?

Er zijn heel wat landelijk expertisecentra of koepelorganisaties waar je gerichte informatie kan vinden.

  • CRKC: Het Centrum voor Religieuze Kunst en Cultuur is het expertisecentrum voor roerend en onroerend religieus erfgoed in Vlaanderen en Brussel.
  • CEMPER: Het Centrum voor Muziek- en Podiumkunstenerfgoed adviseert, begeleidt en ondersteunt iedereen die met roerend of immateriële muziek- of podiumkunstenerfgoed in aanraking komt: van amateur tot professional, van hobbyist tot academicus, van erfgenaam tot verzamelaar.
  • ETWIE: Het expertisecentrum voor technisch, wetenschappelijk en industrieel erfgoed. In de eerste plaats houdt ETWIE zich bezig met de roerende en immateriële aspecten van dit erfgoed: het gaat dan bijvoorbeeld om gereedschap, instrumenten, toestellen en machines, maar ook om gebruiken, kennis en technieken.
  • VVIA: Vlaamse Vereniging voor Industriële Archeologie. Hier vind je informatie over het industrieel erfgoed en het technisch erfgoed in Vlaanderen en Brussel.
  • Histories: Histories is het aanspreekpunt voor iedereen met een passie en interesse voor genealogie, lokaal erfgoed/heemkunde en cultuur van alledag. Histories vormt het vervolg op de werking van Heemkunde VlaanderenFamiliekunde Vlaanderen en LECA en is erkend om de noden van erfgoedvrijwilligers op te vangen.
  • MOWA: Monumentenwacht wil het onderhoud van historisch waardevol erfgoed stimuleren. Regelmatige controle van de bewaringstoestand van het erfgoed en het stimuleren van tijdige ingrepen maken grote herstellingen of restauraties overbodig. In elke provincie vind je een dienst.
  • VAI: Het Vlaams Architectuurinstituut is het sectorinstituut voor hedendaagse architectuur. Ze maken het publiek attent op het belang van een goed ontworpen leefomgeving, stimuleren het maatschappelijke debat omtrent het ontwerp van gebouwen en steden en verspreiden kennis over architectuur.
  • Werkplaats immaterieel erfgoed: Werkplaats immaterieel erfgoed zet zich in voor al wie rond immaterieel erfgoed in de weer is in Vlaanderen. En mét al wie er mee de schouders onder zet, in de erfgoedsector en ver daarbuiten.

TIP 5: Vlaanderen heeft twee administraties en twee brugorganisaties die je kunnen helpen met al je erfgoedvragen of je kunnen doorverwijzen naar de juiste gesprekspartner.

  • FARO:  FARO is het steunpunt voor het roerend en immaterieel cultureel erfgoedveld. FARO organiseert elk jaar in april Erfgoeddag.
  • Herita: Herita is het steunpunt voor onroerend erfgoed in Vlaanderen. Herita coördineert jaarlijks Open Monumentendag.
  • Agentschap Onroerend Erfgoed:  Onroerend Erfgoed is een agentschap en wetenschappelijke instelling van de Vlaamse overheid. Het agentschap Onroerend Erfgoed bereidt het onroerenderfgoedbeleid in Vlaanderen voor en voert het uit. Ze zijn bevoegd voor bouwkundig, archeologisch, landschappelijk en varend erfgoed. Je kan er onder andere terecht voor   erfgoedpremies met betrekking tot werken aan beschermd onroerend erfgoed.
  • CJSM: Het departement Cultuur, Jeugd Media is bevoegd voor het beleid, subsidies, onderzoek, erkenningen van musea, erfgoedbibliotheken en archieven. Ook de kunsttopstukken behoren tot het domein van CJSM.
  • Agentschap Natuur en Bos: Het agentschap werkt elke dag aan het behoud, de bescherming en de ontwikkeling van natuur. Het agentschap staat in voor het beleid, het duurzaam beheren en het versterken van natuur samen met alle partners.
  • Vlaamse Landmaatschappij: De VLM maakt deel uit van het beleidsdomein Omgeving. Platteland en Mestbeleid, Mestbank en Landinrichting en Grondenbank zijn de kernafdelingen van de VLM.