Menu

Nederland stopt actief bijhouden van UNESCO schildjes

Nederlands minister Ingrid van Engelshoven

Nieuwe reële dreigingen

In Nederland ontstond korte tijd geleden verwarring over de beslissing van Ingrid Van Engelshoven (foto), minister van onderwijs, cultuur en wetenschap, om te stoppen met het actief bijhouden van de registratie van de blauw-witte monumentenschildjes in het rijksmonumentenregister. De schildjes op gevels van monumenten, archieven en musea werden ingevoerd naar aanleiding van het Haags Verdrag (1954). Ook in België werd dat verdrag geratificeerd. Het doel van de schildjes is om de beschermde status van een gebouw, cultuurgoed of collectie zichtbaar te maken in het straatbeeld in tijden van gewapend conflict. 

Tegenwoordig zijn er nog andere reële dreigingen voor ons erfgoed dan alleen beschadiging of vernietiging tijdens gewapende conflicten. Denk maar aan de gevolgen van klimaatverandering (overstromingen, wateroverlast, stormen, orkanen, droogte en bodemverzakking) en dreigingen als terrorisme of cybercriminaliteit. De erfgoedzorg is de laatste jaren ook verbreed en gemoderniseerd. Er heeft een verschuiving plaatsgevonden van analoge systemen naar digitale systemen. Om die redenen en in het licht van moderne oorlogsvoering, stond de effectiviteit van een fysiek schildje in Nederland ter discussie. 

Blauw-wit schildje

Verkeerd gebruikt

Hoe zit het nu in Vlaanderen? Net zoals in vele anderen landen werd het blauw-witte schildje hier niet correct gebruikt. Het schildje prijkte op heel wat regulier beschermde gevels, maar eigenlijk mag slechts één Vlaams monument het teken dragen: de Plantin-Moretus-site in Antwerpen. In België staan verder ook het huis en atelier van Victor Horta en de neolitische vuursteenmijnen van Spiennes in het register van cultuurgoederen met een versterkte bescherming. België heeft de intentie om op termijn alle Belgische werelderfgoederen een versterkte bescherming te geven. Hiertoe moet ons land een inventaris opmaken en indienen bij UNESCO.

Nederland kiest er dus voor om dat niet te doen. “De groep rijksmonumenten en collecties die destijds is geselecteerd om een blauw-wit schildje te mogen dragen, wordt niet uitgebreid, geactualiseerd of gecontroleerd of het schildje rechtmatig op de gevel hangt”, aldus Van Engelshoven. Er worden ook geen nieuwe UNESCO schildjes meer toegekend: “Onze erfgoedzorg inzake veiligheid is toegesneden op al ons cultureel erfgoed en niet op een selectie anders dan onze registers. Door de wettelijke verankering van veiligheidszorg in de huidige wetgeving voldoet Nederland in ruime mate aan de bepalingen van het Haagse Verdrag.” 

Geel-wit schildje

Geel-witte schildjes in Vlaanderen

In Vlaanderen bestaan er vooralsnog geen plannen om het Nederlandse voorbeeld te volgen. Wel naar Nederlands voorbeeld voerde onze overheid in 2014-2015 lokale schildjes in voor zijn meer dan 12.500 regulier beschermde items zoals kerken, landschapsparken, kasseiwegen en grafheuvels. Er werd een campagne uitgerold om de verkeerdelijk gebruikte blauw-witte schildjes te vervangen. Veel steden, gemeenten, IOED’s en particuliere erfgoedbeheerders gingen hierop in, maar uiteraard was de operatie niet volledig dekkend.

Prijkt er op jouw beschermd Vlaams monument nog verkeerdelijk een blauw-wit schildje? Dan kan je een correct geel-wit exemplaar aanvragen bij het Agentschap Onroerend Erfgoed. Dat geldt zowel voor oude als nieuwe beschermingen en zowel voor eigenaars, beheerders, huurders als voor erfpachtnemers. Eigenaars van een nieuw beschermd monument ontvangen het plaatje automatisch samen met het definitief goedgekeurde beschermingsbesluit. Het witte herkenningsteken met gele driehoekige punt rechtsonder is niet verplicht, maar wel wenselijk om de bescherming beter kenbaar en herkenbaar maken.